„Mamo boli mnie głowa…” jak często słyszysz te słowa i podajesz dziecku tabletkę przeciwbólową? Łatwo dostępny sposób na uśmierzenie bólu. W każdym sklepie, kiosku, stacji znajdziesz półki z lekami przeciwbólowymi na niemalże każdy rodzaj bólu. Nieograniczony dostęp do… do substancji uzależniających, do środków, które mogą być użyte przy podejmowaniu prób samobójczych.

Co w nich takiego niebezpiecznego?

Leki bez recepty, są bardzo popularne i łatwo dostępne. Poza substancjami znanymi jak paracetamol, ibuprofen zawierają substancje psychoaktywne, takie jak dekstrometorfan (DXM), pseudoefedryna/efedryna, kodeina (metylomorfina), dimenhydrynat, paracetamol (acetaminofen) i inne. W dużych dawkach mogą być bardzo niebezpieczne dla organizmu.

Skomplikowane nazwy

Przedstawiamy niektóre substancje oraz ich działanie, które może powodować sięganie po leki przez nastolatki. 

• Pseudoefedrynę i  jej pochodne- stosuję są w leczeniu kataru siennego, przeziębienia, alergicznego nieżytu nosa, zapalenia zatok, oskrzeli i  ucha środkowego. Przedawkowanie powoduje poczucie niepokoju, nerwowość, napięcie, pobudzenie psychomotoryczne, tachykardię, wzrost ciśnienia tętniczego oraz bezsenność.

• Dekstrometorfan  Acodinu. Stosowany jest w zwalczaniu grypy i przeziębienia. Najczęstszymi objawami przedawkowania  są wzmożona senność, zawroty głowy, nudności, biegunka, a także wzrost ciśnienia tętniczego. Duże dawki mogą prowadzić do śmiertelnego zatrucia.

• Kodeina (metylomorfina) jest substancją z  grupy opioidów, pochodną morfiny. Występuje w postaci tabletek lub syropu o działaniu przeciwbiegunkowym i przeciwbólowym. Może wzmagać doznania euforyczne, wywoływać senność, poczucie błogiej apatii lub zmniejszenie wrażliwości na negatywne doświadczenia. Przedawkowanie leków z  kodeiną objawia się halucynacjami wzrokowymi, słuchowymi, mogą wystąpić także pseudoomamy.

• Leki przeciwzapalne  (NLPZ) o właściwościach przeciwgorączkowych, takie jak pochodne pirazolanu, pirazolidyny, chinoliny, a  także benzydamina (np.  Tantum Rosa). Leki te zmniejszają ból i stany zapalne, działają przeciwobrzękowo oraz antyseptycznie. Przedawkowanie może powodować odczucia euforyczne, splątanie, błogostan, urojenia lub wzmożoną aktywność psychoruchową

Skąd nastolatki biorą leki?

Badania wskazują, że stosowanie wśród nastolatków leków i substancji wziewnych jest na trzecim miejscu, zaraz po marihuanie i haszyszu, które od lat są najczęściej stosowanym narkotykiem wśród młodzieży. Eksperymentowanie z lekami bardziej rozpowszechnione jest wśród dziewcząt. Badania przeprowadzone w warszawskich szkołach wskazują, że:

• około 30–38% dziewcząt, prawdopodobnie nawykowo stosuje leki przeciwbólowe;

• w 40% przypadków leki na ból głowy nastolatki dostają od rodziców;

• w 29% biorą same z domowej apteczki, a tylko 5% przepisuje lekarz.

Podobne wyniki dotyczą leków na ból brzucha.

 

Hospitalizacje i zatrucia lekami

50% hospitalizacji z powodu zatruć dotyczy zatruć lekami i największy odsetek stanowią tu dziewczęta w wieku 13-15lat, bo aż 79%. Najczęściej przyjmowane były środki działające na układ oddechowy (przeciwkaszlowe, przeciwastmatyczne i wykrztuśne, do których zalicza się dekstrometorfan, salbutamol i ambroksol). Drugą najczęściej przyjmowaną grupą są leki o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym i przeciwzapalnym (niesteroidowe leki przeciwzapalne). Nastolatki sięgają po leki najczęściej w okresach dużego stresu jakim jest czas egzaminów i matur.

 Jak chronić?

Wiedza na temat dostępności i działań leków bez recepty pozwoli rodzicom na świadome decydowanie jakie leki trzyma się w domu. Ważne jest kształtowanie w dziecku nawyku i zasad stosowania leków, które leżą na wyciągniecie ręki przy niemalże każdej kasie w sklepie. Jakie zasady panują w domu. Czy kiedy kogoś coś boli od razu sięga się po tabletkę? Rodzice kształtują w dzieciach postawy i wzorce zachowań. Od najmłodszych lat można uczyć dzieci zasad przyjmowania leków. Bardzo często sami dorośli często sięgają po leki bez konsultacji z lekarzem, a tym samym uczą tego dzieci.

Bardzo ważna jest rozmowa z nastolatkiem oparta na zrozumieniu i nie ocenianiu. Warto budować zaufanie i porozumienie z dzieckiem już od najmłodszych lat. Jeśli zauważysz w dziecku niepokojące objawy opisane powyżej skonsultuj się z lekarzem. Jeśli trudno ci budować z nastolatkiem dobrą komunikację warto skonsultować sięz psychologiem lub psychoterapeutą. 

 

Anna Raczkiewicz

Psychoterapeuta

Źródła:

Stosowanie wybranych leków przez 15-letnich uczniów szkół warszawskich, Agnieszka Pisarska, Krzysztof Ostaszewski, Zakład psychologii i promocji zdrowia psychicznego Pracownia profilaktyki młodzieżowej „pro-m” Instytut psychiatrii i neurologii, Warszawa

Janusz Sierosławski, Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną, Raport z ogólnopolskich badań ankietowych zrealizowanych w 2015 r.

D. Suchecka, J. Kucharska-mazur, K. Groszewska, M. Mak, J. Ssamochowiec, A. Samochowiec, Analiza zjawiska nadużywania przez polską młodzież leków dostępnych bez recepty iziół niepodlegających kontrolowanemu obrotowi.